جبلّى جزئي وكلّى ، نظم ممالك وامن مسالك را در كف كفايت وال ايالت جناب حاجى گذارد وأو در وضع مجارى ملك وعقد قواعد دول وحل معاقد أمور ، سيرتى تازه ورسمي بديع نهاد . ودر رذائل نفس وذمائم اخلاق وغلبهء شره ومطاوعت هوى ، توفّر فزود وبا سوء سلوك وقبح سخن وردائت قول ودنائت طبع ، قلوب أيتام وأرامل وخاطر أعاظم وأماثل بخست وهيچ كس از زخم زبان وجرح لسان أو مأمون نماند . ودر منصب حكم وسوء استبداد ، پاى از حدّ اعتدال به بسى مسافت فراتر نهاد . نقد سرهء صدق وراستى كه سرمايهء مروّت ووفا وپيرايه صفوت وصفا جز آن نتواند بود ، در زير بساط تمويه وتزوير بنهفت وزرق وشعوذه كه از ديرباز در خلوت خاطر وصميم قلب نهفته بود ، آشكار كرد . . . » « 1 » . 10 . تصحيح شرح ابن أبي الحديد بر نهج البلاغة مؤلف اين كتاب را در سال 1271 تصحيح كرد وبا حواشي وتعليقات ومقدمه‌اى كوتاه به فارسي در دار الطباعه چاپ سنگى كرد . اين كتاب بيش از هزار صفحه ودر قطع رحلي است ونسخه‌اى از آن در بخش كتب چاپ سنگى دانشگاه تهران موجود است . در اينجا انگيزهء مؤلف را نسبت به تصحيح وچاپ آن به قلم خودش مىآوريم « 2 » . « چون كتاب مستطاب شرح نهج البلاغة از تأليفات فاضل أديب متكلم بليغ عبد الحميد عزّ الدين أبى حامد بن هبة اللّه بن محمد بن حسين بن أبي الحديد كه از

--> ( 1 ) . مجلهء يغما ، سال 18 ، شمارهء 8 ، ص 406 . ( 2 ) . همان ص 409 ؛ الذّريعة 14 / 113 ؛ مرآت البلدان ج 2 / 1178 ، روزنامهء وقايع اتفاقية در 23 شعبان 1271 ه . ق نوشت : در سال گذشته در روزنامه‌ها اعلام شد كه بر حسب ميامن وجود أقدس شاهنشاهى به بركت تربيت جناب جلالت مآب اشرف ارفع صدر أعظم توفيق خداوندى شامل روزگار عاليجاه ميرزا محمد إبراهيم نواب بدايع‌نگار گشت تا كتاب مستطاب شرح ابن أبي الحديد بر نهج البلاغة به اهتمام تمام ومخارج زياد در دار الطباعه تهران طبع شد . اين كتاب به همه جهت 140 هزار بيت كتابت دارد . واز قرار هر هزار بيت دهشاهى كه هر دو جلد ، هفت تومان شود .